ორმო ტბის ნცვლად

ასეთი იყო ტბა ერთ დროს. ახლა ამ ადგილას დიდი ორმოა. 

ხანჩალის ტბის ორმოდ ქცეული ნაწილი, განადგურებული ბიომრავალფეროვნება, ასობით გადაშენებული თევზი, ფრინველი და ცხოველი, დაზიანებული ეკოსისტემა, შეცვლილი კლიმატი და საფრთხის წინაშე მყოფი მოსახლეობა.

საქართველოში ზომით მეოთხე ტბა, რომლის წყლის ზედაპირის ფართობი 1310 ჰექტარს შეადგენდა, გაქრობის პირასაა.

ხანჩალის ტბის სტატისტიკური მონაცემები ტბის დაშრობამდე

ფართობი (კმ2)		სიგრძე (კმ)		სიგანე (კმ)		სიღრმე (მ)		სიმაღლე ზღვის დონიდან (მ)		ტემპ. (0 C)		მდინარის აუზის ფართობი (კმ2)
13.1		7		2.5		0.7		1,928		10		176

ხანჩალის ტბა ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, ჯავახეთის ზეგანზე მდებარეობს. ეს გლობალური მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორიაა და უნიკალური ბიომრავალფეროვნებით ხასიათდება. 

ისტორია

ხანჩალის ტბისთვის პირველად საბჭოთა ეპოქაში “მოიცალეს”. 1961 წელს მთავრობამ გადაწყვიტა ხანჩალი ექსპერიმენტული თევზსაშენი მეურნეობისათვის გამოეყენებინა. ძირითადი სამუშაო 1963-64 წლებში ჩატარდა. ტბა წყლისაგან დაცალეს, გათხარეს თევზების გამოსაზამთრებელი არხები და მოაწყვეს წყლის დონის მარეგულირებელი სისტემა.

1964 წელს ტბა კვლავ აავსეს წყლით. მიუხედავად ამისა, ფრინველების სახეობების ნაწილმა გადაფრენის მარშრუტი შეცვალა და აქედან მოყოლებული ხანჩალზე აღარ ჩერდებოდა. ამავე წელს ტბაში ჩაასახლეს სარეწაო მნიშვნელობის თევზები. წამოწყება მომგებიანი აღმოჩნდა, მაგრამ 1968 წელს კვლავ გააუქმეს, ტბა ამოაშრეს და თევზი მთლიანად დაიღუპა. ამის შემდეგ ტბა გადაეცა საქსასთევზმრეწვს, რომელმაც ხანჩალი მალევე მიატოვა. ამან დადებითად იმოქმედა ტბაზე - ისევ გაივსო წყლით, ეკოსისტემამ თანდათანობით აღდგენა დაიწყო, მდინარეებით შემოვიდა და გამრავლდა თევზი, გაიზარდა ტბაზე მობუდარი და მიგრირებადი ფრინველების რაოდენობა.

თუმცა 1979 წელს ახალი ექსპერიმენტი წამოიწყეს, რომელიც ტბის ნაწილობრივ დაშრობასა და სასოფლო სამეურნეო სავარგულებად გამოყენებას გულისხმობდა.

საიდუმლოდ ქცეული ტენდერები

მუნიციპალიტეტში ეს გრიფით საიდუმლოდ ითვლება; ოფიციალური კომენტარისგან თავს კომპეტენტური პირებიც იკავებენ, დიქტოფონის  ჩართვისთანავე ჩუმდებიან და ხელით მანიშნებენ გამორთეო. საჯარო და არასაჯარო პირების დუმილი ტენდერების ირგვლივ. ტენდერი, რომელმაც ქვემოთ დასმულ კითხვებს ნაწილობრივ პასუხი გასცა.

,,რას ქექავთ და აუტკივარ თავს იტკივებთ?! არავინ არაფერს გეტყვით და ვინც დაგელაპარაკებათ, ის, ღრმად საქმეშიც არ ჩაგახედებთ. ყველა ზედაპირულად გაგესაუბრებათ”, - ასეთი კომენტარი გააკეთა ერთ – ერთი შპს-ს დირექტორმა, როცა მას ტენდერების შესახებ ინფორმაციაზე მივაკითხეთ და როცა დარწმუნდა, რომ ჩამწერი გამორთული გვქონდა.

ინკოგნიტოდ დარჩენის მსურველი შპს-ს დირექტორის ,,წინასწარმეტყველება” ახდა. თავდაპირველად ოფიციალური ინფორმაციის მოძიება ახალციხის მუნიციპალიტეტის გამგეობიდან დავიწყეთ.

საჯარო ინფორმაციის მოძიების პირველი ცდა

თავდაპირველად ახალციხის მუნიციპალიტეტის საფინანსო-საბიუჯეტო განყოფილების უფროსს გაგა ივანიძეს მივაკითხეთ. მან გვითხრა, რომ პასუხებს ახალციხის მუნიციპალიტეტის გამგებლის მოადგილე ზურაბ ჯინიუზაშვილი გაცემდა. ზურაბ ჯინიუზაშვილმაც უპასუხოდ გამოგვიშვა.

თანხა ჩხრიალებს, წყალი კი არა

პროექტი, რომლის განხორციელებას მილიონები მოხმარდა; დაპირება – ქალაქის ყველა ქუჩის 24-საათიანი წყალმომარაგება, რომელიც დაპირებად დარჩა და ახალი პრობლემა – გაურკვევლობები წყლის გადასახადის გადახდისას. რატომ არ მოგვარდა სასმელი წყლის პრობლემა?

მუდმივი პრიორიტეტი

წლებია, პრობლემების ჩამოთვლას ახალციხის მცხოვრებლები სასმელი წყლის პრობლემით იწყებენ. მდგომარეობა არც თუ ისე მარტივია: არსებობს ქუჩები, სადაც წყალი საერთოდ არ მოდის; ზოგან ისევ გრაფიკით მიეწოდებათ და ამავე დროს, არც თუ ისე სუფთა; განუკითხაობაა წყლის გადასახადის გადახდის საკითხშიც.

შესაბამისად, სასმელი წყლის საკითხი ადგილობრივი ბიუჯეტის მუდმივი პრიორიტეტია და ადგილობრივი და ცენტრალური ბიუჯეტიდან თუ სხვადასხვა ფონდებიდან საკმაოდ სოლიდური თანხები იხარჯება. თუმცა, შედეგი დახარჯული თანხებივით თვალშისაცემი როდია. 

2004 წელი, პირველი ნაბიჯები

ქალაქისთვის ყველაზე მტკივნეული პრობლემა, სამუდამოდ რომ მოგვარებულიყო, 2000-იანი წლების დასაწყისში, ახალციხის მუნიციპალიტეტის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე გრანდიოზული პროექტის განხორციელება დაიწყო.  

კერძოდ, საქართველოსა და გერმანიას შორის ორმხრივი თანამშრომლობის ფარგლებში, ბორჯომ-ხარგაულის ეროვნული პარკის დამხმარე ზონის (ადიგენის, ახალციხის, ბორჯომის, ხაშურის, ხარაგაულისა და ბაღდათის რაიონებში) მოსახლეობას სოციალურ-ეკონომიკური და საყოფაცხოვრებო პირობების გასაუმჯობესებლად, 2004 წელს, წყალმომარაგების სისტემის რეაბილიტაცია დაიგეგმა. გერმანიის რეკონსტრუქციის საკრედიტო ბანკმა (KFW) და გერმანიის ტექნიკური თანამშრომლობის ორგანიზაციამ (GTZ) აღნიშნული პროექტისთვის 1 მილიონ 200 ათასი ევრო გამოყო.

პროექტის მიხედვით დაიგეგმა ურავლის სასმელი წყლის ახალი, 9 კილომეტრიანი მაგისტრალის მშენებლობა, რომელიც დაიწყო 2004 წლის ივლისში და დასრულდა 2005 წლის აგვისტოში. ახალი მაგისტრალი წყალსადენის დანარჩენ 12 კილომეტრიან მილსადენს შეუერთდა. თუმცა, სამუშაოებს ის შედეგი არ მოჰყვა, რასაც ელოდნენ. აუცილებელი გახდა ურავლის წყლის ახალი სათავე ნაგებობის მშენებლობა, რომლის საჭიროებაზე ქალაქის მაშინდელი ხელმძღვანელობა თავიდანვე საუბრობდა.

ურავლის წყლის კაპიტალური სათავე ნაგებობის მშენებლობისათვის და 12 კილომეტრიანი მილსადენის მშენებლობისათვის სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დამატებით გამოიყო ორი მილიონი ლარი. სამუშაოები 2006 წლის გაზაფხულზე დაიწყო.

ახალციხის მუნიციპალიტეტის მაშინდელი გამგებელი, თამაზ პეტრიაშვილი, რომელიც ამჟამად საქართველოს პარლამენტის მაჟორიტარი დეპუტატია, აცხადებდა, რომ ამ პროექტის განხორციელებით, ქალაქის ყველა უბანი და ქუჩა სასმელ წყალს უწყვეტად, 24 საათის განმავლობაში მიიღებდა. იგივეს აცხადებდა ყოფილი შპს “წყალკანალის” დირექტორი გურამ შეშაბერიძეც. (ამჟამად შპს “წყალკანალი” აღარ არსებობს და ქალაქის წყალმომარაგებაზე “საქართველოს წყალმომარაგების გაერთიანებული კომპანია” ზრუნავს). რაც მთავარია, პროექტის დასრულების შემდეგ, ქალაქის წყალმომარაგებისთვის საჭირო აღარ იქნებოდა ელექტროსაქაჩები, რაც თავის მხრივ შეამცირებდა ელექტორენერგიის ხარჯს. ამავე დროს, როგორც კი პროექტი დასრულდებოდა, ქალაქის გამრიცხველიანება უნდა დაწყებულიყო, ეს კი იდეაში მოწესრიგებული გადახდის სისტემისა და წყლის ხარისხის გარანტი უნდა ყოფილიყო. გურამ შეშაბერიძე გამუდმებით აცხადებდა, რომ უსუფთაო წყლის შემთხვევაში წყლის მრიცხველები არ იმუშავებდა.

2007 წელი, შეფერხებული მშენებლობა

ახალციხის მუნიციპალიტეტის გამგეობასა და შპს “მშენებელ 2004-ს” შორის 2006 წლის 7 ივნისს  დადებული ხელშეკრულების (“ხელშეკრულება სახელმწიფო ნასყიდობის შესახებ ¹3”) თანახმად, ურავლის სათავე ნაგებობის მშენებლობა იმავე წლის 15 ნოემბერს უნდა დასრულებულიყო. თუმცა, რეალურად, მშენებლობა შვიდი თვის დაგვიანებით, 2007 წლის ივნისში დასრულდა.